Koncepcja hipertekstu

Hipertekst to nielinearna i niesekwencyjna organizacja danych, obejmująca tekst podzielony na fragmenty, połączone ze sobą odsyłaczami. Przedrostek „hiper” (hyper) w kontekście tekstu zdefiniował w latach 60. T. Nelson wykorzystując przymiotniki „rozszerzony”, „uogólniony” i „wielowymiarowy”. Obecnie najczęściej mówi się o trzech głównych, powiązanych ze sobą, aspektach hipertekstu: wielowymiarowości, otwartości tekstu oraz nielinearności.

Wielowymiarowa struktura wiedzy znana jest już ludziom od bardzo dawna, od setek lat stosują ją bibliotekarze. Możemy chyba zaryzykować stwierdzenie, że użytkownikami hipertekstowej struktury wiedzy byliśmy niemal od zawsze. Encyklopedie, słowniki, różnego rodzaju katalogi biblioteczne, indeksy cytowań i abstrakty składały się na niewidzialną „sieć wiedzy” na długo przed nadejściem Internetu i komputerów. Komputer pozwala znacznie skrócić naszą drogę od tekstu do cytowanego źródła. Dawniej musieliśmy się udać do biblioteki (czasem bardzo odległej) i wyszukać stosowny dokument. Dziś wystarczy kliknąć na link (odnośnik). Człowiek zgłębiając wiedzę na jakiś temat, przegląda na ogół wiele różnych źródeł, niektóre fragmenty czyta kilka razy, inne pomija. Specyficzna struktura hipertekstu sprzyja takiemu stylowi pracy i może znacznie ułatwić przyswojenie wiedzy.

Brak przestrzennych granic jest jednym z przejawów otwartości hipertekstu. Hipertekst zanurzony w globalnej sieci WWW może zawierać dokumenty przechowywane na milionach serwerów znajdujących się w różnych częściach świata. Otwartość hipertekstu przejawia się także w zatarciu granic czasowych. Możemy weń wpleść myśl ludzką zrodzoną na długo przed powstaniem nowoczesnych technologii. Otwartość to wreszcie możliwość współtworzenia hipertekstu, co powoduje jego ustawiczny rozrost.

Z otwartością struktury hipertekstowej wiąże się nielinearność struktury wiedzy (w reprezentacji tekstowej wiedza jest przekładana na strukturę liniową). Hipertekst ułatwia czytelnikowi wybór własnego sposobu badania i analizowania treści. Nielinearność hipertekstu to nie tylko wyjście poza liniową strukturę tekstu, ale także poza jego hierarchiczną strukturę. Sieciową strukturę hipertekstu można porównać do kłącza, które w przeciwieństwie do hierarchicznego drzewa – może potencjalnie łączyć każdy punkt z każdym innym. Tekst oparty na strukturze kłącza nie jest produktem – jest tworzywem. Odbiorca staje się twórcą zarówno, gdy coś dopisuje do istniejących treści, ale także wówczas, gdy tylko czyta, samodzielnie wybierając fragmenty tekstu spośród wielu dostępnych w sieci hipertekstu.

Koncepcja hipertekstu realizowana jest w dokumentach hipertekstowych, które oprócz treści zawierają także polecenia dotyczące powiązania tych treści. W przypadku zwykłego dokumentu tekstowego, pisanego przy pomocy prostego edytora – tekst źródłowy (pisany przez autora) wygląda podobnie jak tekst, który czyta odbiorca. Źródło dokumentu hipertekstowego natomiast ma inną postać niż ta, którą przegląda użytkownik. Oprócz poleceń dotyczących formatowania (które można zawierać dokument tekstowy) posiada polecenia dotyczące łączenia odpowiednich fragmentów dokumentu.